Καθώς τα εργαλεία τεχνητής νοημοσύνης γίνονται όλο και πιο παρόντα στην καθημερινότητα, ερευνητές αρχίζουν να εκφράζουν ανησυχίες για μια λιγότερο ορατή συνέπεια: την επίδρασή τους στον τρόπο που σκεφτόμαστε.
Η Nataliya Kosmyna, ερευνήτρια στο MIT, παρατήρησε αρχικά κάτι φαινομενικά απλό. Αιτήσεις φοιτητών για πρακτική άσκηση έμοιαζαν υπερβολικά μεταξύ τους — καλογραμμένες, δομημένες, αλλά με μια «απρόσωπη» ομοιομορφία. Ήταν σαφές ότι είχαν γραφτεί με τη βοήθεια μεγάλων γλωσσικών μοντέλων όπως το ChatGPT.
Την ίδια περίοδο, η ίδια διαπίστωσε ότι φοιτητές δυσκολεύονταν περισσότερο να θυμηθούν ή να επεξεργαστούν πληροφορίες σε σχέση με λίγα χρόνια πριν. Αυτό την οδήγησε σε μια υπόθεση: μήπως η αυξανόμενη εξάρτηση από την AI επηρεάζει τις γνωστικές μας λειτουργίες;
Για να το εξετάσει, συμμετείχε σε μελέτη όπου 54 φοιτητές χωρίστηκαν σε τρεις ομάδες: μία που χρησιμοποίησε ChatGPT, μία που χρησιμοποίησε μόνο μηχανές αναζήτησης και μία χωρίς καθόλου τεχνολογία. Τα αποτελέσματα ήταν εντυπωσιακά. Η ομάδα που εργάστηκε χωρίς βοήθεια εμφάνισε έντονη εγκεφαλική δραστηριότητα, ενώ εκείνη που χρησιμοποίησε AI παρουσίασε έως και 55% χαμηλότερη ενεργοποίηση σε περιοχές που σχετίζονται με δημιουργικότητα και επεξεργασία πληροφοριών.
Παράλληλα, όσοι χρησιμοποίησαν AI είχαν δυσκολία να θυμηθούν τι έγραψαν ή να αναγνωρίσουν το κείμενο ως «δικό τους». Η εμπειρία αυτή συνδέεται με την έννοια του “cognitive offloading”, δηλαδή της μεταφοράς νοητικών διεργασιών σε εξωτερικά εργαλεία.
Οι ανησυχίες δεν σταματούν εκεί. Άλλες μελέτες δείχνουν ότι χρήστες AI τείνουν να αποδέχονται απαντήσεις χωρίς κριτική σκέψη, ένα φαινόμενο που περιγράφεται ως «γνωστική παράδοση». Σε πιο κρίσιμους τομείς, όπως η ιατρική, έχει παρατηρηθεί ότι επαγγελματίες που βασίζονται σε AI μπορεί να έχουν χειρότερα αποτελέσματα στην αυτόνομη αξιολόγηση μετά από παρατεταμένη χρήση.
Η Vivienne Ming, νευροεπιστήμονας, σημειώνει ότι το πρόβλημα δεν είναι η ίδια η τεχνολογία, αλλά ο τρόπος χρήσης της. Σε έρευνά της, διαπίστωσε ότι η πλειονότητα των συμμετεχόντων απλώς αντέγραφε απαντήσεις από AI, χωρίς επεξεργασία. Ωστόσο, ένα μικρό ποσοστό χρηστών αξιοποιούσε την AI ως εργαλείο — συλλέγοντας πληροφορίες αλλά διατηρώντας τον έλεγχο της ανάλυσης. Αυτοί είχαν καλύτερα αποτελέσματα και μεγαλύτερη εγκεφαλική δραστηριότητα.
Το βασικό συμπέρασμα που αναδύεται είναι ότι η τεχνητή νοημοσύνη μπορεί να λειτουργήσει είτε ως ενισχυτής της σκέψης είτε ως υποκατάστατό της. Η διαφορά εξαρτάται από το πόσο ενεργά συμμετέχει ο χρήστης στη διαδικασία. Καθώς η AI αναλαμβάνει όλο και περισσότερες γνωστικές εργασίες, το ερώτημα δεν είναι αν θα τη χρησιμοποιούμε, αλλά πώς. Γιατί αν η σκέψη είναι ένα «μυϊκό σύστημα», τότε η αχρησία της ίσως έχει κόστος που δεν είναι άμεσα ορατό, αλλά μακροπρόθεσμα σημαντικό.
Νέα λειτουργία στο Google Photos σου επιτρέπει να δοκιμάζεις ρούχα που ήδη έχεις
" loading="lazy" typeof="foaf:Image" class="image-style-thumps">
